غم و اندوه از دیدگاه قرآن

همه ما در زندگی دچار غم و اندوه شده ایم. احساس غم به سراغ همه ی ما آمده است. وقتی حس می کنیم که در مقابل یک رویداد ناتوانیم و توانایی تغییر و بهبود آنرا نداریم، غصه می خوریم. زمانیکه اتفاقی روی می دهد که مطابق با خوشایند ما نیست و در ما تأثیر بدی می گذارد، غمگین می شویم.

ما از رویدادهای ناخوشایند دوری می کنیم و دوست نداریم آنها را تجربه کنیم. زیرا حس بدی به ما می دهد و ما را دچار غم و اندوه می کند. اما آیا از خود پرسیده ایم که اگر نمی توانیم روی آن رویداد تأثیر مثبتی داشته باشیم، آیا می توانیم روی احساس خود مؤثر باشیم یا خیر؟

آیا ما می توانیم احساس خود را نسبت به آن رویداد تغییر دهیم و به حس بهتر برسیم، فارغ از اینکه آن رویداد چیست و چه تأثیرات ظاهری می تواند داشته باشد؟

فکر می کنید اگر نسبت به آن رویداد منفعلیم و نمی توانیم تغییرش دهیم، درباره ی احساس و برداشت خود از آن رویداد چطور؟ آیا بایستی منفعل باشیم؟ یعنی بصورت ارادی و خودخواسته احساس خود را از آن رویداد تغییر ندهیم؟

این بحث تا حد زیادی به بحث ادراک نزدیک است و می توانید برای مطالعه بیشتر، به مقاله ی "ادراک ما از وقایع پیرامون"، مراجعه نمایید.

در این مقاله می خواهیم بحث "غم و اندوه در زندگی" را از دیدگاه کتاب آسمانی قرآن بررسی نماییم. ببینیم خداوند در این باره چه مطلبی گفته و چه راهکاری اراده نموده است.

حزن در قرآن

"غم و اندوه" با تعبیر "حزن" در قرآن ذکر شده است. آیا ما بایستی محزون باشیم و غصه بخوریم و اساساً داشتن غم و اندوه در زندگی یک حُسن است و مورد تمجید قرار گرفته و یا صورت دیگری دارد؟

کلمه ی حزن و مشتقات آن بارها در قرآن ذکر شده است و جالب اینکه در تمامی مواردی که افراد مؤمن و درستکار مورد خطاب قرار گرفته اند با حرف "لا" آمده است، به این معنی که "غمگین نشو" و "محزون مباش".

۱۴ بار در قرآن به پیامبر و مؤمنین فرمان داده شده که محزون مباشید و اندوه به خود راه ندهید. هیچ موردی وجود ندارد که امر به غم و اندوه شده باشد. این عبارت آنقدر واضح و گویا بیان شده است که صراحتاً می توان آنرا مشاهده کرد.

در ایه ۱۵۳ سوره آل عمران، مجازات سرپیچی از فرمان پیامبر را اندوه روی اندوهی عنوان می کند و این مطلب را انتقال می دهد که اگر در راه خدا و تحت امر پیامبر نباشید، دچار اندوه خواهید شد.

در بیان صفات مؤمنان، عبارت تکراری اینست که ایمان آورندگان به خدا، نه می ترسند و نه اندوهگین می شوند. این عبارت برای وصف حال مؤمنان ۱۲ بار تکرار شده است. کسانی که "ترسی ندارند و اندوهگین نمی شوند" عبارتند از:

  • کسانی که از هدایت پیروی کنند (۳۸ بقره)
  • اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داشته باشند و كارى شايسته كنند (۶۲ بقره)
  • هر كس كه از روى اخلاص رو به خدا كند و نيكوكار بود (۱۱۲ بقره)
  • كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق می‏كنند و پس از انفاق منّتى نمی‏نهند (۲۶۲ بقره)
  • آنان كه اموال خويش را در شب و روز، در پنهان و آشكار انفاق میكنند (۲۷۴ بقره)
  • آنان كه ايمان آورده و كارهاى نيكو كرده‏اند، و نماز خوانده‏اند و زكات داده‏اند (۲۷۷ بقره)
  • هر كس كه ايمان آورد و كار شايسته كرد (۴۸ انعام)
  • هر كه به خدا و روز قيامت ايمان داشته باشد و كار شايسته كند (۶۹ مائده)
  • كسانى كه پرهيزگارى كنند و به صلاح آيند (۳۵ اعراف)
  • دوستان خدا (۶۲ یونس)
  • آنان كه گفتند كه پروردگار ما اللَّه است و سپس پايدارى ورزيدند (۱۳ احقاف)

رهایی از اندوه

پس مهمترین راههای رهایی از نگرانی و اندوه، ایمان داشتن به خدا، دوری از اعمال ناشایست، انجام کارهای نیک و انفاق و بخشش در راه خداست.

ایمان به خدا

خداوند در آیه ۴۰ سوره توبه از قول پیامبر به همراهش که در حال نگرانیست می­فرماید: "اندوه به خود راه مده، خداوند با ماست". از این جمله می­فهمیم که در صورتی که به راستی در راه خدا باشیم و خدا را همراه خود بدانیم، نگران نخواهیم شد و جایی در زندگی نیست که نیازمند اندوه و نگرانی ما باشد. خداوند در آیات مختلف قرآن، مسلمانان را از اندوه برحذر داشته و امر کرده که غمگین نباشند.

دانلود رایگان ۵۵ صفحه از کتاب "مدار سعادت"

زمانهای زیادی هست که ما بخاطر ایمان ضعیف خود، دچار ترس و نگرانی می شویم و از اتفاقاتی نگرانیم که هیچگاه رخ نداده و نخواهد داد. ما نگرانیهای زیادی در زندگی داریم که اگر به ریشه ی آن توجه کنیم، عدم توکل به خدا و ایمان ضعیف ماست که باعث آن شده است.

در این باره مطلب کاملی در مقاله­ ی "معنویت و ایمان، ضد ترس" بیان شده است که شما را به خواندن آن دعوت می­کنم.

دانلود رایگان کتاب "ترسهایت را بترسان"

دوری از اعمال ناشایست

تنها جایی که اندوه ما جا دارد، زمانیست که از راه درست فاصله گرفته باشیم و این احساس، باعث می شود که به مسیر درست برگردیم و بخواهیم اندوه را از خود دور نماییم.

هر بار که احتمالاً کاری نادرست انجام می دهیم، وجدان ما نهیب می زند و ما را از عمل نادرستمان مطلع می کند. در این هنگام اندوهگین می شویم و غم به سراغمان می آید.

پرهیزگاری صفت بارز مؤمنان واقعی ست که آنها را از انجام عمل نادرست بازمی دارد و همین نیروی درونی­ست که ملاک نزدیکی به خداوند بیان شده است (۱۳ حجرات).

انجام کارهای نیک

وقتی کار نیکی انجام می دهیم، احساس خوبی داریم. ما از خود احساس مثبتی پیدا می کنیم و این حس عالی، ناراحتی ها را از ما دور می کند و شادی را جایگزین غم و اندوه می سازد.

انفاق و بخشش

در قرآن تأکید زیادی روی انفاق شده، بطوری که به عنوان یکی از صفات برجسته ی مؤمنان و رستگاران معرفی شده است. پرداخت زکات و انفاق از مال، بصورت نهان و آشکارا، صفت برجسته ایست که به انسانهای توکل کننده به خدا اختصاص دارد. کسانی که معتقدند، می بخشند تا دریافت کنند و با انفاق مال خود، به روزی خود برکت می دهند و اعتمادشان به خداوند را نشان می دهند.

امیر احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.